Bałkański pi ar według Bałkanki
Dość gruba, estetycznie wydana (jak to w serii Sulina z Czarnego) książka Marii Todorovej “Bałkany wyobrażone” traktuje o wizerunku Bałkanów. Skąd się to określenie (Bałkany) wzięło, jak jest odbierane wewnątrz półwyspu, jak jest widziane na zewnątrz.
Przybysze wiązali je często ze wstępem do Orientu. Swego rodzaju przedsionkiem. Amerykanie z kolei używają terminu “bałkanizacja” o zabarwieniu pejoratywnym, jako określenie politycznego chaosu, rozdrabniania struktur państwowych, nacjonalizmów, które prowadzą do wojen domowych. Autora dowodzi, że to stwierdzenie krzywdzące i upraszczające. Ale przecież Amerykanie zawsze mieli tendencję do upraszczania spraw. Jakby nie było – wojna domowa w Jugosławii dotyczyła tylko Jugosławii.
Podobała mi się dyrdymała o angielskim podróżniku, który wyruszył w podróż, żeby poznać Orient. Ale chciał to zrobić w taki sposób, jakiego nikt inny jeszcze nie próbował. Postanowił, że musi wjechać między zwyczajnych ludzi, aby zobaczyć jak wygląda ich codzienne, prozaiczne życie. Wtedy wypatrzy coś więcej, niż inni. Zrozumie cały kontekst. No i wyruszył. Jego droga wiodła najpierw przez Bałkany. Jego oryginalna i rzeczowa relacja zaczynała się mniej więcej tak: “Bałkańczycy z powodu swojego wrodzonego braku inteligencji (…)”
Interesujący, choć nie do końca pasujący do całości książki jest obszerny rozdział o koncepcji Europy Środkowej – Mitteleuropa. Autorka podaje trzech głównych intelektualistów zajmujących się wymienioną ideą: Jeno Szucs, Milan Kundera i Czesław Miłosz. Pani Todorovej najbardziej pasuje chyba Miłosz, z powodu definiowania nie wykluczającego, lecz charakteryzującego. Dlatego też niespecjalnie podoba jej się Kundera, który wyraźnie mówi, że my to nie ta Azja gdzieś na wschodzie.
